کسبوکار در ترکیه
ترکیه به دلیل موقعیت راهبردی، اقتصاد قوی و سیاستهای مساعد سرمایهگذاری به مرکزی جذاب برای سرمایهگذاران خارجی تبدیل شده است. ترکیه که در محل تلاقی اروپا، آسیا و خاورمیانه قرار دارد، به لطف نیروی کار جوان و پویا، مشوقهای دولتی و زیرساختهای پیشرفته، فرصتهای قابل توجهی برای کسانی که قصد سرمایهگذاری دارند فراهم میکند. انجام کسبوکار در ترکیه با اقتصاد بازار آزاد و چارچوب حقوقیای که سرمایهگذاری مستقیم خارجی را تشویق میکند تسهیل میشود.
آیا یک تبعهٔ خارجی میتواند در ترکیه شرکت تأسیس کند؟
یکی از رایجترین پرسشهای کارآفرینان بینالمللی این است: «آیا یک تبعهٔ خارجی میتواند در ترکیه شرکت تأسیس کند؟» پاسخ مثبت است. به موجب قانون سرمایهگذاری مستقیم خارجی (قانون شمارهٔ 4875)، سرمایهگذاران خارجی از همان حقوق و تکالیف کارآفرینان داخلی برخوردارند. تأسیس شرکت در ترکیه به اتباع خارجی اجازه میدهد بهطور مستقل یا با شرکای ترک کسبوکار ایجاد کنند و برای فرایند ثبت شرکت ملزم به داشتن اقامت یا مجوز کار نیستند.
انواع شرکت در ترکیه
سرمایهگذاران هنگام بررسی نحوهٔ راهاندازی کسبوکار در ترکیه باید مناسبترین ساختار حقوقی را برای فعالیت خود تعیین کنند. انواع شرکت در ترکیه عبارتاند از:
شرکت با مسئولیت محدود (Limited Şirket) را میتوان با حداقل یک و حداکثر پنجاه شریک و با حداقل سرمایهٔ الزامی 50,000 TRY تأسیس کرد. شرکا مسئول بدهیهای شرکت نیستند؛ آنان موظف به پرداخت سهمالشرکهای هستند که تعهد کردهاند (قانون تجارت ترکیه، TTK ماده 573). استثنای اصلی مربوط به مطالبات عمومی مانند مالیات است که در ادامه توضیح داده میشود. دستکم یکی از شرکا باید بهعنوان مدیر، اختیار مدیریت و نمایندگی داشته باشد (TTK ماده 623). مدیر خارجیای که در ترکیه کار خواهد کرد به مجوز کار نیاز دارد. شریک خارجی بدون عنوان مدیر میتواند تحت معافیت از مجوز کار تا سه ماه در ترکیه کار کند.
شرکت سهامی (Anonim Şirket) حداقل به یک سهامدار نیاز دارد و سقفی برای تعداد سهامداران ندارد. حداقل سرمایهٔ الزامی 250,000 TRY است. سهامداران تنها در قبال سهامی که تعهد کردهاند و تنها در برابر شرکت مسئولاند (TTK ماده 329). شرکت توسط هیئتمدیره اداره میشود و سهامداران ملزم به عضویت در هیئتمدیره نیستند. عضو خارجی هیئتمدیره که مقیم ترکیه نیست بهطور خودکار معاف نیست: او تنها پس از اخذ معافیت از مجوز کار میتواند تا سه ماه در ترکیه کار کند. درخواست معافیت از طریق سامانهٔ وزارت کار و تأمین اجتماعی، در زمانی که شخص بهطور قانونی در ترکیه حضور دارد، یا از طریق کنسولگری ترکیه در خارج از کشور ثبت میشود و این معافیت قابل تمدید نیست. کار بیش از سه ماه و کار عضو هیئتمدیرهای که مقیم ترکیه است، مستلزم مجوز کار است (آییننامهٔ اجرایی قانون نیروی کار بینالمللی، مواد 48(1)(ç)، 49 و 51).
مسئولیت شرکای Limited Şirket در قبال مطالبات عمومی: شرکای Limited Şirket به نسبت سهمالشرکهٔ خود، مستقیماً در قبال مطالبات عمومیای که تمام یا بخشی از آن از شرکت قابل وصول نیست یا غیرقابل وصول تشخیص داده میشود مسئولاند و طبق قانون شمارهٔ 6183 (ماده 35) مورد پیگرد قرار میگیرند. برای مثال، شریکی که 40% سهم دارد ممکن است در قبال 40,000 TRY از یک بدهی مالیاتی 100,000 TRY که از شرکت قابل وصول نیست مسئول شناخته شود. شریکی که سهم خود را منتقل میکند و انتقالگیرنده، در حدود همین نسبت، بهطور تضامنی در قبال مطالبات عمومی مربوط به دورهٔ پیش از انتقال مسئولاند. این قاعده در مورد سهامداران Anonim Şirket اعمال نمیشود.
مسئولیت نمایندگان قانونی قاعدهای جداگانه است: نمایندگان قانونی، مانند مدیر Limited Şirket یا عضو هیئتمدیرهٔ Anonim Şirket، ممکن است صرفنظر از داشتن یا نداشتن سهم، با داراییهای شخصی خود در قبال مطالبات عمومیای که تمام یا بخشی از آن از داراییهای شرکت قابل وصول نیست یا غیرقابل وصول تشخیص داده میشود مسئول شناخته شوند (قانون شمارهٔ 6183، ماده 35 مکرر). قانون آیین دادرسی مالیاتی نیز تکالیف مالیاتی شرکت را بر عهدهٔ نمایندگان قانونی آن میگذارد؛ مالیاتهایی که به دلیل انجام نشدن این تکالیف از شرکت قابل وصول نیستند، از داراییهای نماینده وصول میشوند (VUK ماده 10). اگر شریک در عین حال مدیر نیز باشد، این دو مسئولیت بهطور جداگانه ارزیابی میشوند. قواعد مجوز کار در راهنمای ما با عنوان چه زمانی شریک خارجی یا مدیر شرکت در ترکیه به مجوز کار نیاز دارد بررسی شده است.
شعبه را میتوان بهعنوان امتداد یک شخص حقوقی خارجی و بدون شخصیت حقوقی مستقل تأسیس کرد. سرمایهگذاری اولیه لازم نیست و شرکت مادر مسئولیت کامل را بر عهده دارد. شعبه توسط مدیری محلی یا منصوب از خارج اداره میشود که در صورت نداشتن تابعیت ترکیه باید مجوز کار بگیرد. با این حال، با توجه به پیچیدگیها و هزینههای تأسیس شعبه، سرمایهگذاران خارجی اغلب ترجیح میدهند از طریق یک Limited Şirket یا Anonim Şirket ثبتشده در داخل کشور در ترکیه شرکت تأسیس کنند.
دفتر رابط به اشخاص حقوقی خارجی اجازه میدهد برای مقاصد غیرتجاری مانند تحقیقات بازار، فعالیتهای تبلیغی و هماهنگی منطقهای در ترکیه فعالیت کنند. اگرچه سرمایهگذاری اولیه لازم نیست، این دفتر نمیتواند به تجارت مستقیم بپردازد.
فرایند تأسیس شرکت در ترکیه
فرایند تأسیس شرکت در ترکیه شامل چند مرحلهٔ حقوقی است. پیش از اقدام به ثبت شرکت در ترکیه، موارد زیر باید روشن شود: موضوع فعالیت شرکت، ساختار شرکا و اینکه آیا مدیر یا مدیران در ترکیه اقامت خواهند داشت یا نه.
تأسیس با تهیهٔ اسناد آغاز میشود که بسته به اینکه شرکا اشخاص حقیقی باشند یا حقوقی متفاوت است. به سرمایهگذاران خارجی توصیه میشود پیش از سفر به ترکیه با کارشناسان حقوقی مشورت کنند تا اسناد لازم، مانند نسخههای گواهیشده در دفتر اسناد رسمی و دارای آپوستیل گذرنامه و گواهی ثبت شرکت، از پیش آماده شود.
برای ثبت شرکت در ترکیه با مشارکت اشخاص حقیقی خارجی، اسنادی مانند ترجمهٔ گواهیشدهٔ گذرنامه در دفتر اسناد رسمی و مدرک محل اقامت لازم است. اگر شرکت بدون حضور فیزیکی سرمایهگذار در ترکیه ثبت شود، وکالتنامهٔ گواهیشده در دفتر اسناد رسمی و دارای آپوستیل الزامی است.
برای تأسیس شرکت در ترکیه با مشارکت شرکای حقوقی خارجی، گواهی ثبت شرکت دارای آپوستیل، اساسنامه و سند ساختار شرکا باید ارائه شود. مشورت پیشاپیش با متخصصان حقوقی میتواند فرایند را تسریع کند و از مشکلات انطباق جلوگیری نماید.
مرحلهٔ بعد، تنظیم اساسنامه با تعیین نوع شرکت، ساختار مالکیت و فعالیتهای تجاری است. در هر دو نوع شرکت، کل سرمایه در اساسنامه تعهد میشود؛ اما قواعد پرداخت متفاوت است. در شرکت سهامی (Anonim Şirket)، دستکم 25% از ارزش اسمی سهامی که بهصورت نقدی تعهد شده باید پیش از ثبت به حساب بانکی ویژهای که به نام شرکت افتتاح شده واریز شود و مابقی ظرف 24 ماه پس از ثبت پرداخت گردد (TTK مواد 344 و 345). برای مثال، اگر کل سرمایهٔ 250,000 TRY بهصورت نقدی تعهد شود، دستکم 62,500 TRY پیش از ثبت پرداخت میشود. در شرکتهای با مسئولیت محدود (Limited Şirket)، پرداخت 25% پیش از ثبت اعمال نمیشود (TTK ماده 585)؛ آوردهٔ نقدی ظرف 24 ماه پس از ثبت پرداخت میشود.
پس از آماده شدن همهٔ اسناد، شرکت از طریق سامانهٔ MERSIS در ادارهٔ ثبت تجارت ترکیه به ثبت میرسد. پس از ثبت موفق، شرکت روزنامهٔ رسمی ثبت تجارت را که وضعیت حقوقی آن را تأیید میکند دریافت میکند.
پس از تأسیس، باید برای امضاداران مجاز شرکت نمونهٔ امضای رسمی (imza sirküsü) در دفتر اسناد رسمی تهیه شود، زیرا برای معاملات حقوقی و مالیاتی آتی لازم است. شرکت همچنین باید برای دریافت شمارهٔ شناسایی مالیاتی نزد مراجع مالیاتی ترکیه ثبت شود.
هزینهٔ تأسیس شرکت در ترکیه چقدر است؟
هزینهٔ تأسیس شرکت در ترکیه چقدر است؟ الزامات مالی به نوع شرکت، صنعت و محل فعالیت بستگی دارد. از 1 ژانویه 2024، حداقل سرمایهٔ الزامی برای شرکتهای با مسئولیت محدود (Limited Şirket) 50,000 TRY و برای شرکتهای سهامی (Anonim Şirket) 250,000 TRY است (تصمیم ریاستجمهوری شمارهٔ 7887 مورخ 24/11/2023؛ TTK مواد 332 و 580). شعبهها و دفاتر رابط الزام سرمایه ندارند.
سرمایهگذاران خارجی علاوه بر سرمایه باید هزینههای دفتر اسناد رسمی، هزینههای ترجمه، هزینههای ثبت تجارت، هزینههای ثبت مالیاتی و حقالزحمهٔ مشاورهٔ مالی را نیز در نظر بگیرند.
اگر برای شریک خارجی درخواست مجوز کار داده شود، معیارهای ارزیابی وزارت کار و تأمین اجتماعی (C.1.1) برای کارگاههایی که حسابهای خود را بر مبنای ترازنامه نگه میدارند مقرر میکند که سرمایهٔ پرداختشدهٔ شرکت دستکم 500,000 TRY، سهم سرمایهٔ خود شریک خارجی دستکم 500,000 TRY و درصد سهم او دستکم 20% باشد. همچنین دستکم پنج تبعهٔ ترکیه باید به کار گرفته شوند؛ نخستین مجوز با درج قیدی دربارهٔ این شرط صادر میشود و از آغاز ماه هفتم نخستین مجوز، باید هر ماه دستکم پنج تبعهٔ ترکیه به کار گرفته شوند. طبق معیار C.1.2، این دو معیار در مورد شریک خارجیای که سهم سرمایهٔ خود او 100,000 USD یا بیشتر است اعمال نمیشود. این آستانه به سهم سرمایهٔ شریک متقاضی وابسته است، نه به کل سرمایهٔ پرداختشدهٔ شرکت. برای مثال، در شرکتی با سرمایهای معادل 150,000 USD که بهطور مساوی میان دو شریک خارجی تقسیم شده، سهم هر یک 75,000 USD است؛ بنابراین هیچیک از شرکا از C.1.2 بهرهمند نمیشود و معیارهای C.1.1 اعمال میشود.
مالیات در ترکیه
مالیات در ترکیه بسته به ماهیت کسبوکار متفاوت است. نرخ عمومی مالیات بر درآمد شرکتها برای سال 2026، 25% است، هرچند برخی صنایع و پروژههای سرمایهگذاری ممکن است از مشوقهای مالیاتی بهرهمند شوند.
نرخهای مالیات بر ارزش افزوده (VAT) در ترکیه بسته به کالاها و خدمات مربوط، از 1% تا 20% متغیر است. شرکتها باید تکالیف گزارشدهی مالیاتی، از جمله اظهارنامههای ماهانهٔ VAT، اظهارنامههای مالیات بر درآمد شرکتها و مالیاتهای حقوق و دستمزد کارکنان را رعایت کنند.
مشوقهای سرمایهگذاری در ترکیه
دولت ترکیه برای جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی، مشوقهای سرمایهگذاری در ترکیه را ارائه میکند، از جمله:
- کاهش مالیات بر درآمد شرکتها برای برخی صنایع و سرمایهگذاریهای راهبردی
- معافیت از VAT و حقوق گمرکی برای ماشینآلات و تجهیزات وارداتی
- تخصیص زمین برای سرمایهگذاریهای بزرگمقیاس
- کمکهای بلاعوض و یارانههای دولتی برای پروژههای تحقیق و توسعه (R&D)
- حمایت از حق بیمهٔ تأمین اجتماعی برای شرکتهایی که کارکنان ترک استخدام میکنند
ترکیه همچنین بیش از 90 موافقتنامهٔ اجتناب از اخذ مالیات مضاعف امضا کرده است تا از اخذ دوبارهٔ مالیات از سرمایهگذاران بابت یک درآمد واحد جلوگیری شود.
جمعبندی
چگونه در ترکیه کسبوکار راهاندازی کنیم؟ این فرایند شامل چند مرحلهٔ حقوقی، مالیاتی و حسابداری است. چه Limited Şirket، Anonim Şirket، شعبه یا دفتر رابط تأسیس کنید، شناخت فرایند تأسیس شرکت و رعایت مقررات مالیات در ترکیه ضروری است.
برای کارآفرینان بینالمللی که میپرسند «چگونه میتوانم کسبوکار خودم را در ترکیه راهاندازی کنم؟»، نکتهٔ اصلی اطمینان از رعایت مقررات محلی، انتخاب نوع مناسب شرکت در ترکیه و بهرهگیری از مشوقهای سرمایهگذاری در ترکیه است. برنامهریزی نوع شرکت، سرمایه، ساختار شرکا و هرگونه مجوز بخشی پیش از ثبت، نیاز به اصلاحات بعدی اساسنامه را کاهش میدهد.
منابع
- قانون تجارت ترکیه شمارهٔ 6102 (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu) – مواد 329, 332, 344, 345, 573, 580, 585, 623
- قانون شمارهٔ 6183 دربارهٔ آیین وصول مطالبات عمومی (6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun) – ماده 35 (سازمان درآمد)
- قانون شمارهٔ 6183 (6183 sayılı Kanun) – ماده 35 و ماده 35 مکرر
- قانون آیین دادرسی مالیاتی شمارهٔ 213 (213 sayılı Vergi Usul Kanunu) – ماده 10
- آییننامهٔ اجرایی قانون نیروی کار بینالمللی (Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği) – مواد 48(1)(ç), 49, 51
- وزارت کار و تأمین اجتماعی – معیارهای ارزیابی مجوز کار (Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri)، C.1.1 و C.1.2
- وزارت کار و تأمین اجتماعی – سامانهٔ درخواست مجوز کار و معافیت
- وزارت بازرگانی – پرسشهای متداول دربارهٔ شرکتها (مبالغ حداقل سرمایه)
