İletişim

Lisans Destek Hizmetleri

Dış Ticaret İzinleri: DİİB, TAREKS ve Yetkilendirilmiş Yükümlü

Dahilde işleme izin belgesi, TAREKS ithalat denetimi ve yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası süreçlerinde mali kayıtların, stok ve üretim verilerinin ve başvuru belgelerinin hazırlanması.

İletişim formu
Limanda vinçle kaldırılan konteyner

Genel Bakış

Dahilde işleme izin belgesi (DİİB), ihraç amacıyla gümrük muafiyetli ithalata ve yurt içi alımlara imkân sağlayan, Ticaret Bakanlığınca düzenlenen belgedir. (2006/12 sayılı Tebliğ m. 3) Şartlı muafiyet sisteminde ithalattan doğan vergi teminata bağlanır ve ihracat taahhüdü gerçekleştikten sonra teminat iade edilir. (2006/12 sayılı Tebliğ m. 5)

TAREKS, ürün güvenliği ve teknik düzenlemeler kapsamındaki denetim, uygunluk ve izin işlemlerinin elektronik ortamda ve risk esaslı yürütüldüğü internet tabanlı uygulamadır. (Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler Yönetmeliği m. 4) Yetkilendirilmiş yükümlü statüsü ise gümrük mevzuatındaki basitleştirilmiş uygulamalardan ve emniyet ve güvenlikle ilgili kolaylaştırmalardan yararlanmayı sağlar. (4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 5/A)

Bu üç süreçte karar Ticaret Bakanlığına ve ilgili bölge müdürlüklerine aittir; gümrük işlemleri şirket veya gümrük müşaviri tarafından yürütülür. KEYBIZ CPAs & Advisors, süreçlerin mali tarafını hazırlar: muhasebe ve stok kayıtlarının belge koşullarıyla uyumu, ithalat ve ihracat listelerinin kayıtlarla mutabakatı, mali tablolar, teminat ve vergi takibi ile gereken hallerde yeminli mali müşavir ve gümrük müşaviriyle koordinasyon. Kapasite raporu için Kapasite Raporu ve Sanayi Sicil Belgesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Üç Sürecin Karşılaştırması

Konu ve Karar MerciiMali Kayıt ve Belge Tarafı
Dahilde İşleme İzin Belgesiİhraç edilecek ürünün üretiminde kullanılacak eşyanın vergisi teminata bağlanarak ithalatı veya yurt içinden alımı; belge elektronik ortamda Bakanlığa (İhracat Genel Müdürlüğü) yapılan başvuruyla düzenlenir (2006/12 sayılı Tebliğ m. 15, 17)Verimlilik oranı, döviz kullanım oranı, ithalat ve ihracat listeleri, stok kayıtları; belirli hallerde kapatmada yeminli mali müşavir raporu (Tebliğ m. 45, Ek-3)
TAREKS İthalat DenetimiDenetime tabi ürünlerin ithalatında ithalatçı veya temsilcisinin başvurusuyla başlar; uygun bulunan ürün için TAREKS referans numarası verilir (Yönetmelik m. 14)Firma tanımlama, kullanıcı yetkilendirme ve beyan edilen bilgilerin fatura ve gümrük belgeleriyle uyumu (2025/28 sayılı Tebliğ m. 4, 5)
Yetkilendirilmiş Yükümlü SertifikasıGüvenilirlik, ticari kayıtlar, mali yeterlilik ve emniyet ve güvenlik koşulları; bölge müdürlüğü ön incelemesi ve yerinde inceleme (Kolaylaştırma Yönetmeliği m. 4 ila 8, 12, 13)Son üç yılın mali yapısına ilişkin, yeminli mali müşavirce hazırlanan olumlu görüşlü rapor; muhasebe kayıtlarının genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluğu (m. 6, 7, 10)

Dahilde İşleme Rejimi Tebliği (İhracat: 2006/12); Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler Yönetmeliği; Tebliğ (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/28); Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği.

Dahilde İşleme İzin Belgesi Süreci

  1. Başvuru ve Belge Kapsamı

    Türkiye Gümrük Bölgesinde (serbest bölgeler hariç) yerleşik firmalar, belge için elektronik ortamda Bakanlığa (İhracat Genel Müdürlüğü) başvurur. Başvuruda sunulan bilgi ve belgeler aksi sabit oluncaya kadar doğru kabul edilir. (2006/12 sayılı Tebliğ m. 15)

    Başvurular; ithal eşyasının ihraç ürününde kullanıldığının tespit edilebilmesi, yurt içi üreticilerin temel ekonomik çıkarları, işleme faaliyetinin katma değeri ve firmanın önceki belgelerdeki performansı ölçütleriyle değerlendirilir. (Tebliğ m. 16) Belgede ithal eşyası ve ihraç ürünü asgari 8’li gümrük tarife istatistik pozisyonuyla, verimlilik oranına göre miktar ve değeriyle, belge süresi, döviz kullanım oranı ve varsa yan sanayici ile birlikte yer alır. (Tebliğ m. 17)

    Döviz kullanım oranı, yurt içi alımlar hariç CIF ithal tutarının FOB ihraç tutarına oranıdır ve belgede %80’i geçmemek üzere Bakanlıkça belirlenir. (Tebliğ m. 3, 17)

  2. Teminat ve Yurt İçi Alımlar

    Şartlı muafiyet sisteminde yapılacak ithalattan doğan vergi, 6183 sayılı Kanun esaslarına göre teminata tabidir; teminat para, banka teminat mektubu veya Hazine tahvil ve bonosu olabilir. (Tebliğ m. 8) Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası sahibi firmalar, belge kapsamındaki ithalatta iki yıl süresince ithalattan doğan verginin %1’ini teminat olarak yatırarak indirimli teminattan yararlanabilir. (Tebliğ m. 9)

    Belge kapsamındaki girdiler yurt içinden de temin edilebilir; bu alımlar katma değer vergisinde tecil-terkin sistemi çerçevesinde de yapılabilir. (Tebliğ m. 7)

  3. Belge Süresi ve Ek Süre

    Belge süresi sektörüne göre azami 12 aya kadar belirlenir; gemi inşası, komple tesis gibi üretim süreci 12 ayı aşan ürünlerde ve savunma sanayiinde proje süresi kadar olabilir. Süre sonu, sürenin bitiminin rastladığı ayın son günüdür. (Tebliğ m. 20)

    Ek süre başvurusu en geç belge süresi sonundan itibaren 3 ay içinde elektronik ortamda yapılır; süresinde yapılmayan başvuru değerlendirilmez. (Tebliğ m. 21) İlk ithalat tarihi esas alınarak süre azami 3 ay uzatılır; ihracatın taahhüde oranı en az %25 ise belgenin orijinal süresinin yarısı kadar ek süre verilebilir. (Tebliğ m. 22)

  4. Stok ve Üretim Kayıtları

    Belge kapsamında ihracatı gerçekleştirilmeyen ithal eşyasının, işlem görmüş ürün veya ithal edildiği şekliyle belge sahibi ya da yan sanayici firmanın stoklarında bulundurulması zorunludur. (Tebliğ m. 6, 43) Bu nedenle ithalat, yurt içi alım, üretime sevk, fire ve ihracat hareketleri belge numarası bazında izlenir ve dönem sonlarında belge kayıtlarıyla karşılaştırılır.

  5. Kapatma Başvurusu

    İhracat taahhüdünü kapatmak için en geç belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde Ek-3’te belirtilen bilgi ve belgeler ilgili bölge müdürlüğüne sunulur. Bu sürelere uyulması firmanın sorumluluğundadır ve ayrıca yazılı bildirim yapılmaz. (Tebliğ m. 37) Eksiklikler bildirimden itibaren 1 ay içinde tamamlanmazsa taahhüt mevcut belgelerle kapatılır. (Tebliğ m. 38)

    • Gümrük beyannameleri veya elektronik ortamdaki beyanname bilgileri (yurt içi alım ve belgeden belgeye teslimde faturalar)
    • İhracat listesi (Ek-5) ve ithalat listesi (Ek-6)
    • Belgenin özel şartlarında yer alıyorsa veya gerek görülürse ekspertiz raporu
    • Gerekli hallerde telafi edici vergi makbuzu ve tablosu, A.TR, menşe ispat belgeleri ve tedarikçi beyanı
    • Tecil-terkin sistemiyle yapılan yurt içi alımlarda, yeminli mali müşavirlerce onaylı ihracat gümrük beyannamesi listesi ve konuya ilişkin yeminli mali müşavir raporu

    İthal eşyasının ihraç ürününün bünyesinde kullanıldığı teknik, bilimsel veya idari bir nedenle tespit edilemezse, bu şartın yerine getirildiği firmanın stok ve muhasebe kayıtları dikkate alınarak düzenlenen yeminli mali müşavir raporu ile tevsik edilebilir. (Tebliğ m. 45/6, Ek-3)

  6. Müeyyideli Kapatma ve İtiraz

    Belge koşullarını yerine getirmeyenlerden, ihracatı gerçekleştirilmeyen eşya için ithalatta alınmayan vergi 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir ve Gümrük Kanununun 238’inci maddesine göre müeyyide uygulanır. (Tebliğ m. 45) Müeyyideli kapatma işlemine karşı tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde Bakanlığa yazılı itiraz edilebilir. (Tebliğ m. 38)

TAREKS ve Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası

TAREKS firma tanımlama: Firma adına TAREKS’te işlem yapılabilmesi için firmanın önce sisteme tanımlanması gerekir. Bu işlemi imza sirkülerinde yer alan firma yetkilisi, Bakanlık internet sayfasındaki ekrandan taahhütname imzalayarak yapar. Firma yetkilisi, nitelikli elektronik sertifika, mobil elektronik imza veya e-Devlet şifresi bulunan bir ya da birden fazla kullanıcıyı yetkilendirebilir; girilen bilgilerin doğruluğundan firma ve kullanıcı birlikte sorumludur. Firmanın vergi numarası değişirse yetkiler resen iptal edilir. (2025/28 sayılı Tebliğ m. 4, 5, 7)

TAREKS ithalat denetimi: Denetim, ithalatçı veya temsilcisinin Bakanlığa başvurusuyla başlar ve Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden yürütülür. Uygun bulunan ürün için TAREKS referans numarası verilir; bu numara olmadan gümrük idaresi ithalata izin vermez. (Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler Yönetmeliği m. 14) Hangi ürünlerin denetime tabi olduğu ürün gruplarına göre yıllık tebliğlerle belirlenir; 2026 yılı tebliğleri 31.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Fiili denetimler, belirlenen kriterler çerçevesinde riskli bulunan ürünlerde yoğunlaşır. (Ticaret Bakanlığı TAREKS sayfası)

Yetkilendirilmiş yükümlü koşulları: Statü, Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik ve en az üç yıldır fiilen faaliyette bulunan kişilere tanınır. Güvenilirlik koşulu; yönetim kurulu üyeleri, sermayenin %10 veya fazlasına sahip gerçek kişi ortaklar ve gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsil yetkisi olan çalışanlar yönünden aranır. Ayrıca son üç yıldaki gümrük ihlali kararlarının beyanname sayısına oranına ilişkin sınırlar ile asgari beyanname sayısı şartı aranır; kesinleşmiş gümrük vergi ve ceza borcu, vergi borcu ve sosyal güvenlik prim borcu bulunmaması gerekir. Teminata bağlanan, yapılandırılan veya tecil edilen borçlar bu şartın dışındadır. (Kolaylaştırma Yönetmeliği m. 4, 5) Ticari kayıtlar genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun tutulur, gümrük idaresinin kayıtlara erişimine izin verilir ve belgeler beş yıl saklanır. (m. 6)

Mali yeterlilik: Başvuru sahibinin mali yapısı, başvuru yılından önceki üç yıl esas alınarak yeminli mali müşavir tarafından incelenir ve olumlu görüşle rapora bağlanır. Ocak ila Mart aylarında yapılan başvurularda önceki yılın mali tabloları tamamlanmamışsa ikinci, üçüncü ve dördüncü yıllar esas alınır. Mali yeterlilik, taahhütleri karşılamaya yeterli mali durumu ve hakkında iflas veya konkordato işlemi başlatılmamış olmayı ifade eder. (m. 7) Başvuruya ayrıca soru formu, adli sicil ve borç durumu belgeleri ile akredite kuruluşlarca verilmiş ISO 9001 ve ISO 27001 sertifikaları eklenir. (m. 10)

İnceleme ve geçerlilik: Ön inceleme ilgili bölge müdürlüğünce en geç on beş iş günü içinde tamamlanır; uygun bulunan başvurular için yerinde inceleme yapmak üzere sonradan kontrol yetkilisi görevlendirilir. (m. 12, 13) Sertifika askıya alma, geri alma ve iptal hükümleri saklı kalmak kaydıyla süresiz geçerlidir. Yanlış veya eksik bilgiye ya da sahte belgeye dayanılarak verildiği anlaşılan sertifika iptal edilir. (m. 16, 156) Gümrük işlemleri, eşya sahipleri ve onlar adına hareket edenlerce doğrudan temsil, gümrük müşavirlerince dolaylı temsil yoluyla takip edilir. (4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 5, 225)

Sıkça Sorulan Sorular

DİİB Kapatmasında Yeminli Mali Müşavir Raporu Her Zaman Gerekir mi?

Hayır. Tebliğ iki halde yeminli mali müşavir raporu öngörür: belge kapsamında katma değer vergisinde tecil-terkin sistemiyle yurt içi alım yapılmışsa, yeminli mali müşavirlerce onaylı ihracat gümrük beyannamesi listesi ve rapor sunulur; ithal eşyasının ihraç ürününde kullanıldığı teknik veya idari bir nedenle tespit edilemezse, bu durum stok ve muhasebe kayıtlarına dayanan yeminli mali müşavir raporuyla tevsik edilebilir. (2006/12 sayılı Tebliğ m. 45/6, Ek-3)

Kapatma Başvurusu Ne Zaman Yapılır?

En geç belge süresi sonundan itibaren üç ay içinde. Belge süresi sonu, sürenin bitiminin rastladığı ayın son günüdür ve Bakanlık bu süre için ayrıca hatırlatma yapmaz. (2006/12 sayılı Tebliğ m. 20, 37)

İhraç Edilmeyen İthal Eşyası Ne Olur?

Bu eşyanın işlem görmüş ürün veya ithal edildiği şekliyle firmanın stoklarında bulunması gerekir. İhracatı gerçekleştirilmeyen eşya için alınmayan vergi tahsil edilir ve Gümrük Kanununun 238’inci maddesine göre müeyyide uygulanır. (2006/12 sayılı Tebliğ m. 43, 45)

TAREKS Referans Numarası Olmadan İthalat Yapılabilir mi?

Denetime tabi ürünlerde hayır. Uygun bulunan ürün için TAREKS referans numarası verilir; bu numara bulunmadan ilgili gümrük idaresi ithalata izin vermez. (Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler Yönetmeliği m. 14)

TAREKS’e Kayıt İçin Kim Başvurur?

Firmanın sisteme tanımlanmasını yalnızca imza sirkülerinde yer alan firma yetkilisi yapar. Firma yetkilisi, firma adına işlem yapmak üzere bir veya birden fazla kişiyi firma kullanıcısı olarak yetkilendirebilir; yetkinin süresi, askıya alınması ve kaldırılması da firma yetkilisi tarafından yönetilir. (2025/28 sayılı Tebliğ m. 4, 5)

Yetkilendirilmiş Yükümlü Başvurusunda Mali Yeterliliği Kim Raporlar?

Mali yeterlilik raporu yeminli mali müşavir tarafından, başvuru yılından önceki üç yılın mali yapısı karşılaştırmalı olarak incelenerek hazırlanır. (Kolaylaştırma Yönetmeliği m. 7, 10) Bu raporun dayandığı mali tablolar, defterler ve mutabakatlar şirketin muhasebe kayıtlarından hazırlanır; ayrıntılar için Finansal Raporlama sayfamıza bakabilirsiniz.

Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası Ne Kadar Süre Geçerlidir?

Sertifika süresizdir; ancak koşulların kaybedilmesi gibi hallerde askıya alınabilir, geri alınabilir veya iptal edilebilir. İptal edilen sertifika sahibinin üç yıl içinde yaptığı başvurular reddedilir. (Kolaylaştırma Yönetmeliği m. 16, 154, 155, 156)

Yasal Dayanak

Dış Ticaret İzinleri: DİİB, TAREKS ve Yetkilendirilmiş Yükümlü hakkında bilgi alın

Formu doldurarak bize ulaşabilirsiniz. Hizmet alanı bu sayfaya göre seçili gelir, isterseniz değiştirebilirsiniz.





    Aydınlatma metni