İletişim

Muhasebe ve Defter Tutma

Çok Uluslu Şirketler İçin Muhasebe ve Grup Raporlaması

Yabancı sermayeli şirketlerde Türkçe ve Türk lirası ile tutulan yasal defterler, grup raporlama paketi, ilişkili kişi işlemleri, E-TUYS bildirimleri, kâr dağıtımı ve kur değerlemesi.

İletişim formu
Borsa verileri önünde cam dünya küresi

Genel Bakış

Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı sermayeli bir şirket iki ayrı raporlama düzeni içinde çalışır. Bir yanda Türk mevzuatına göre tutulan yasal defterler ve beyannameler, diğer yanda yurt dışındaki ana şirketin istediği grup raporlama paketi bulunur. İki düzen farklı dil, para birimi, muhasebe standardı ve takvimle işler.

Ticari defterler ve kayıtlar Türkçe tutulur; yılsonu finansal tabloları Türkçe ve Türk lirası ile düzenlenir. (TTK m. 65, 70) Vergi kanunlarına göre tutulan defterlerde de Türkçe ve Türk parası kullanılır. (VUK m. 215)

KEYBIZ CPAs & Advisors, yabancı sermayeli şirketlerin yasal defterlerini tutar, yasal kayıtlarla grup raporlama paketi arasındaki eşleştirmeyi hazırlar ve ilişkili kişi işlemleri, E-TUYS bildirimleri ile kâr dağıtımı süreçlerini takip eder. Kuruluş aşaması için Yabancı Ortaklı Şirket Kuruluşu sayfamıza bakabilirsiniz.

Yasal Defterler ve Grup Raporlama Paketi

Yasal Defterler (Türkiye)Grup Raporlama Paketi
DayanakTürk Ticaret Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve vergi kanunlarıAna şirketin muhasebe politikaları ve grup talimatları
DilTürkçe (TTK m. 65, VUK m. 215)Grubun raporlama dili, genellikle İngilizce
Para BirimiTürk lirası; yabancı para ile defter tutma yalnızca VUK m. 215’teki şartlarla ve Cumhurbaşkanı kararıyla mümkündürGrubun raporlama para birimi
Muhasebe StandardıVergi kayıtları: Vergi Usul Kanunu ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri (VUK mükerrer m. 257). TTK finansal tabloları: bağımsız denetime tabi şirketlerde KGK kararındaki listeye göre TFRS veya BOBİ FRS; denetime tabi olmayanlarda yürürlükteki mevzuat, isteğe bağlı olarak TFRS veya BOBİ FRS (TTK m. 88; KGK TMS Uygulama Kapsamına İlişkin Kurul Kararı m. 3)Grup politikasına göre IFRS, US GAAP veya başka bir standart seti; Türkiye’deki yasal yükümlülüklerin yerine geçmez
TakvimAylık ve yıllık beyanname süreleri, yıllık E-TUYS bildirimiAna şirketin aylık, çeyreklik ve yıllık kapanış takvimi
ÇıktılarYasal defterler, beyannameler, yılsonu finansal tablolarıRaporlama paketi, şirketler arası bakiye listesi, yönetim raporları
Finansal Raporlama

Yabancı Para ile Defter Tutma ve Kur Değerlemesi

Kural olarak kayıt ve belgelerde Türk parası kullanılır. Belgelerde yabancı para tutarı da gösterilebilir; bu durumda Türk lirası karşılığı ayrıca yazılır. (VUK m. 215)

Ödenmiş sermayesi (yabancı kurumlar için Türkiye’deki işyerlerine tahsis edilen sermaye) en az 100 milyon ABD doları veya karşılığı yabancı para olan ve sermayesinin en az %40’ı kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye dışında bulunan kişilere ait olan işletmelerin yabancı para ile defter tutmasına Cumhurbaşkanı karar verebilir. Cumhurbaşkanı bu tutar ve oranları sektörler itibarıyla yarısına kadar indirmeye veya iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Şartların sonradan kaybedilmesi halinde izleyen hesap döneminden itibaren Türk parası ile defter tutulur. (VUK m. 215)

Yabancı para ile defter tutan işletmelerde vergi matrahı kayıtların tutulduğu para birimiyle hesaplanır ve beyannamenin verileceği ayın ilk günündeki kur üzerinden Türk lirasına çevrilir; vergiler Türk lirası olarak ödenir. Bu işletmeler mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrasına göre enflasyon düzeltmesi yapamaz. (VUK m. 215) Enflasyon düzeltmesi için Enflasyon Muhasebesi sayfamıza bakabilirsiniz.

Türk lirası ile defter tutan şirketlerde yabancı paralar, yabancı para cinsinden alacak ve borçlar borsa rayici ile değerlenir. Yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemede uygulanacak kur Bakanlıkça belirlenir. (VUK m. 280) Değerleme sonucunda oluşan kur farkları dönem sonu kayıtlarına alınır ve grup paketindeki kur farklarıyla karşılaştırılır.

Muhasebe ve Grup Raporlama Süreci

  1. Hesap Planı Eşleştirmesi

    Türkiye’deki yasal hesap planı ile grubun hesap planı arasında eşleştirme tablosu (mapping) hazırlanır. Yasal kayıtlarla grup standardı arasındaki farklar, örneğin kiralama, karşılıklar, amortisman ve gelir tanıma farkları, ayrı düzeltme kayıtlarıyla izlenir.

  2. Raporlama Takviminin Belirlenmesi

    Ana şirketin kapanış tarihleri ile Türkiye’deki beyanname süreleri tek bir takvimde birleştirilir. Aylık kapanış, şirketler arası bakiye teyidi ve paket gönderim tarihleri bu takvime göre planlanır.

  3. Yasal Kayıtlar ve Dönem Sonu İşlemleri

    Yasal defterler Türkçe ve Türk lirası ile tutulur. Dönem sonunda yabancı para cinsinden kalemler VUK m. 280’e göre değerlenir; banka, cari hesap ve şirketler arası bakiyeler mutabakatla teyit edilir. Ayrıntılar için Hesap Mutabakatları sayfamıza bakabilirsiniz.

  4. İlişkili Kişi İşlemleri

    Şirketin ortakları ve ortaklarla ilişkili kişilerle yaptığı mal ve hizmet alım satımlarında, ilişkili olmayan kişiler arasında oluşacak fiyat esas alınır. Bu fiyatların hesaplanmasına ilişkin kayıt ve belgeler saklanır. Ortaklık yoluyla oluşan ilişkide en az %10 ortaklık, oy veya kâr payı hakkı aranır. (KVK m. 13)

    • Grup içi hizmet, yönetim ücreti, lisans ve faiz sözleşmeleri
    • Grup içi mal alım ve satımları
    • Grup içi borç ve alacak bakiyeleri

    Ayrıntılar için Transfer Fiyatlandırması sayfamıza bakabilirsiniz.

  5. E-TUYS Bildirimleri

    Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu kapsamındaki şirketler, Faaliyet Bilgi Formu’nu (EK-1) her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar E-TUYS üzerinden doldurur. Sermaye değişiklikleri, sermaye ödemeleri ve hisse devirleri 1 ay içinde bildirilir. (DYY Uygulama Yönetmeliği m. 5)

  6. Kâr Dağıtımı

    Tam mükellef kurumların dar mükellef kurumlara dağıttığı kâr paylarından vergi kesintisi yapılır; Türkiye’deki işyeri veya daimî temsilci aracılığıyla elde edilen kâr payları bu kapsamın dışındadır. Kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılmaz. (KVK m. 30/3) Kesinti oranı, 9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 22 Aralık 2024 tarihinden itibaren %15’tir. Ana şirketin bulunduğu ülkeyle yapılmış çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa anlaşmadaki oran ayrıca değerlendirilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yasal Defterler İngilizce Tutulabilir mi?

Hayır. Defterler ve kayıtlar Türkçe tutulur. (TTK m. 65) Vergi kanunları yönünden başka dilde yapılan kayıtlar, Türkçe kayıtlarla birlikte olmak şartıyla tutulabilir. (VUK m. 215) Grup için hazırlanan İngilizce raporlar yasal defterlerin yerine geçmez.

Şirket Defterlerini Avro veya ABD Doları ile Tutabilir mi?

Kural olarak hayır. Yabancı para ile defter tutma, VUK m. 215’teki sermaye ve yabancı ortaklık şartlarını taşıyan işletmeler için Cumhurbaşkanı kararıyla mümkündür. Bu durumda da vergiler Türk lirası olarak ödenir. (VUK m. 215)

Grup Raporlama Paketi Neden Yasal Kayıtlardan Farklı Çıkar?

Yasal kayıtlar Türk mevzuatına, grup paketi ise ana şirketin standardına (IFRS, US GAAP gibi) göre hazırlanır. Değerleme, karşılık, kiralama ve gelir tanıma kuralları farklı olabilir. Bu farklar eşleştirme tablosu ve düzeltme kayıtlarıyla açıklanır.

Dönem Sonunda Döviz Bakiyeleri Hangi Kurla Değerlenir?

Yabancı paralar ile yabancı para cinsinden alacak ve borçlar borsa rayici ile değerlenir. Borsada rayici olmayan paralar için uygulanacak kur Bakanlıkça belirlenir. (VUK m. 280)

Yabancı Ortağa Kâr Payı Ödenirken Ne Kadar Stopaj Kesilir?

Dar mükellef kurumlara dağıtılan kâr paylarında kesinti oranı, 9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 22 Aralık 2024 tarihinden itibaren %15’tir. (KVK m. 30/3) Ana şirketin ülkesiyle yapılmış çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa anlaşmadaki oran ayrıca değerlendirilir.

Faaliyet Bilgi Formu Ne Zaman Doldurulur?

Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu kapsamındaki şirketler, Faaliyet Bilgi Formu’nu (EK-1) her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar E-TUYS üzerinden doldurur. (DYY Uygulama Yönetmeliği m. 5)

Ana Şirketle Yapılan İşlemler Neden Ayrıca İzlenir?

Ortaklar ve ortaklarla ilişkili kişilerle yapılan işlemlerde emsallere uygun fiyat esas alınır; buna uyulmaması örtülü kazanç dağıtımı sonucunu doğurabilir. Fiyatların hesaplanmasına ilişkin kayıt ve belgeler saklanır. (KVK m. 13)

TFRS 18 Grup Raporlamasını ve Yasal Tabloları Nasıl Etkiler?

TFRS 18 Finansal Tablolarda Sunum ve Açıklama, 1 Ocak 2027 tarihinde veya sonrasında başlayan yıllık raporlama dönemlerinde TMS 1’in yerini alır; kâr veya zarar tablosunda esas faaliyetler, yatırım ve finansman bölümleri ile yeni ara toplamlar getirir. (KGK 21.10.2024 tarihli ve 2024-69 sayılı duyurusu) Grup paketi IFRS’ye göre hazırlanıyorsa ana şirketin IFRS 18 geçiş talimatları uygulanır. Türkiye’deki şirket TFRS uyguluyorsa yasal tablolarında da TFRS 18 ve KGK’nın yeni finansal tablo örnekleri esas alınır. BOBİ FRS uygulayan veya bağımsız denetime tabi olmayan şirketlerin yasal tabloları ile vergi kayıtları bu değişiklikten doğrudan etkilenmez. Ayrıntılar için Finansal Raporlama sayfamıza bakabilirsiniz.

Yasal Dayanak

Çok Uluslu Şirketler İçin Muhasebe ve Grup Raporlaması hakkında bilgi alın

Formu doldurarak bize ulaşabilirsiniz. Hizmet alanı bu sayfaya göre seçili gelir, isterseniz değiştirebilirsiniz.