Muhasebe ve Defter Tutma
Yasal Defter Tutma ve E-Defter
Yevmiye, kebir ve envanter defterlerinin Vergi Usul Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre tutulması, açılış ve kapanış onayları, e-Defter berat süreleri ve saklama yükümlülükleri.
İletişim formu
Genel Bakış
Her tacir, ticari defterleri tutmak ve defterlerinde ticari işlemlerini ve işletmesinin iktisadi ve mali durumunu açıkça görülebilir şekilde ortaya koymakla yükümlüdür. (TTK m. 64) Tacirler, bunun yanında 213 sayılı Vergi Usul Kanununun kayıt düzenine ilişkin hükümlerine de uyar. Vergi Usul Kanunu, defter tutma yükümlülüğünü tüccarlar, ticaret şirketleri ve serbest meslek erbabı gibi gruplar için ayrı ayrı düzenler. (VUK m. 172)
Tüccarlar defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılır: birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına, ikinci sınıf tüccarlar işletme hesabı esasına göre defter tutar. (VUK m. 176) Ticaret şirketlerinin tamamı ve kurumlar vergisi mükellefleri, Kanunda belirtilen istisnalar dışında birinci sınıf tüccar sayılır. (VUK m. 177) Bu nedenle limited ve anonim şirketler bilanço esasına göre defter tutar.
KEYBIZ CPAs & Advisors, şirketlerin yasal defterlerini tutar, e-Defter ve berat dosyalarını oluşturur, dönem sonu envanter ve kapanış işlemlerini hazırlar. Defter kayıtlarına dayanan beyannameler için Beyanname Hazırlama sayfamıza bakabilirsiniz.
Bilanço Esasında Tutulan Defterler
| Amaç | Yasal Dayanak | |
|---|---|---|
| Yevmiye Defteri | Kayda geçirilmesi gereken işlemler tarih sırasıyla ve madde halinde düzenli olarak bu deftere yazılır. | VUK m. 182, 183 |
| Defteri Kebir | Yevmiye defterine geçirilmiş olan kayıtlar, sistemli bir şekilde hesaplara dağıtılır ve hesaplar itibarıyla toplanır. | VUK m. 182, 184 |
| Envanter Defteri | İşe başlama tarihindeki ve her hesap döneminin sonundaki envanter ile bilançolar bu deftere yazılır. Hesap döneminin sonundaki tarih bilanço günüdür. | VUK m. 182, 185 |
| Envanter Çıkarma | Bilanço günündeki mevcutlar, alacaklar ve borçlar miktar ve değer olarak kesin ve müfredatlı şekilde tespit edilir. Büyük işletmeler envanteri, sayfa numaralı ve imzalı listeler halinde tutabilir; listelerin özeti envanter defterine yazılır. | VUK m. 186, 188 |
Defter Tutma Süreci
-
Belgelerin Toplanması ve Kayıt
Fatura, banka hareketleri, bordro ve diğer belgeler toplanır ve muhasebe fişleriyle defterlere işlenir.
- On gün kuralı: Muameleler, muhasebenin düzenini ve açıklığını bozmayacak bir süre içinde kaydedilir; bu kayıtların on günden fazla geciktirilmesi caiz değildir.
- Kırk beş gün kuralı: Kayıtlarını muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi yetkili kişilerin imza ve parafını taşıyan belgelere dayanarak yürüten işletmelerde, işlemlerin bu belgelere işlenmesi deftere işlenmesi hükmündedir; ancak işlemler esas defterlere 45 günden geç aktarılamaz.
(VUK m. 219)
-
Açılış Onayı
Fiziki olarak tutulan yevmiye ve envanter defterleri, kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda onaylatılır. Yeni işe başlayanlar defterlerini işe başlamadan önce onaylatır. (VUK m. 220, 221) Türk Ticaret Kanunu, fiziki ortamda tutulan yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defterinin açılış onayını arar; anonim ve limited şirketlerin ticaret siciline tescili sırasında defterlerin açılış onayları ticaret sicili müdürlüklerince yapılır. (TTK m. 64)
-
Mutabakat ve Dönem Sonu İşlemleri
Banka, cari hesap ve stok kayıtları karşılaştırılır; dönem sonunda envanter çıkarılır, değerleme yapılır ve bilanço düzenlenir.
Hesap kontrolleri için Hesap Mutabakatları sayfamıza bakabilirsiniz.
-
Kapanış Onayı
Fiziki olarak tutulan yevmiye defterinin kapanış onayı, izleyen faaliyet döneminin altıncı ayının sonuna kadar; yönetim kurulu karar defterinin kapanış onayı ise izleyen faaliyet döneminin birinci ayının sonuna kadar yaptırılır. (TTK m. 64) Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması halinde bu defterlerin açılışında ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter veya ticaret sicili müdürlüğü onayı aranmaz. (TTK m. 64)
-
Saklama ve İbraz
Defter tutmakla yükümlü olanlar, defterlerini ve belgelerini ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklar. (VUK m. 253) Ticari defterler, envanterler ve finansal tablolar ise on yıl saklanır; süre, son kaydın yapıldığı veya belgenin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar. (TTK m. 82) Saklanan defter ve belgeler, yetkili makam ve memurların talebi üzerine ibraz edilir. (VUK m. 256)
E-Defter Zorunluluğu ve Berat Süreleri
Kapsam: e-Fatura uygulamasına dahil olmak zorunda olanlar, bağımsız denetime tabi şirketler ve 1/1/2025 tarihinden itibaren bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olan veya bu esası tercih eden mükellefler e-Defter uygulamasına dahil olmak zorundadır. Defter tutma yükümlülüğü bulunmayan bazı dernek, vakıf ve benzeri kuruluşlar, kurumlar vergisinden muaf kooperatifler ve iflas halindeki mükellefler bu zorunluluğun dışındadır. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 3.2.1, 3.2.6) Başkanlık, envanter defterinin de e-Defter olarak tutulmasını duyuruyla zorunlu kılabilir; bu durumda açılış ve kapanış beratları için tebliğde ayrı yükleme süreleri öngörülmüştür. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 3.2.6, 4.3.4)
Berat yükleme süreleri: Aylık dönemler halinde oluşturulan e-Defter ve berat dosyaları, ilgili olduğu ayı takip eden dördüncü ayın 10’uncu günü sonuna kadar (gelir vergisi mükellefleri) veya 14’üncü günü sonuna kadar (diğer mükellefler) oluşturulur, imzalanır ve sisteme yüklenir. Hesap döneminin son ayına ait beratlarda süre, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verileceği ayı takip eden ayın 10’uncu veya 14’üncü günüdür. Mükellefler, hesap döneminin ilk ayında bildirimde bulunarak yüklemeyi geçici vergi dönemleri itibarıyla yapmayı da tercih edebilir. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 4.3.4) Başkanlık bu süreleri bir aya kadar uzatabilir. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 4.3.6)
Açılış ve kapanış: Hesap döneminin ilk ayına ait beratın alınması açılış onayı, son ayına ait beratın alınması kapanış onayı yerine geçer. Yıl içinde e-Defter’e geçenler, kâğıt ortamındaki defterlerinin kapanış onayını geçişten itibaren bir ay içinde yaptırır. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 4.3.3, 4.3.9)
Saklama: e-Defter ve berat dosyaları elektronik ortamda, birbiriyle ilişkilendirilmiş olarak saklanır. 1/1/2020 tarihinden itibaren bu dosyaların bir kopyası da en az on yıl süreyle yetkili özel entegratörde veya Başkanlık sistemlerinde muhafaza edilir. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 4.4.1)
Sıkça Sorulan Sorular
Limited ve Anonim Şirketler Hangi Esasa Göre Defter Tutar?
Ticaret şirketlerinin tamamı birinci sınıf tüccar sayılır ve bilanço esasına göre defter tutar. (VUK m. 176, 177) Bilanço esasında yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri tutulur. (VUK m. 182)
Şirketimiz E-Defter Tutmak Zorunda mı?
1/1/2025 tarihinden itibaren bilanço esasına göre defter tutmak zorunda olan mükellefler e-Defter uygulamasına dahil olmak zorundadır. e-Fatura uygulamasına dahil olmak zorunda olanlar ve bağımsız denetime tabi şirketler de kapsamdadır. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 3.2.1, 3.2.6)
Kayıtlar Ne Kadar Sürede Deftere İşlenmelidir?
Muamelelerin defterlere kaydedilmesi on günden fazla geciktirilemez. Kayıtlarını muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi imzalı belgelere dayanarak yürüten işletmelerde işlemler esas defterlere 45 günden geç aktarılamaz. (VUK m. 219)
E-Defter Beratları Ne Zaman Yüklenir?
Aylık yüklemede berat dosyaları, ilgili ayı takip eden dördüncü ayın 10’uncu (gelir vergisi mükellefleri) veya 14’üncü (diğer mükellefler) günü sonuna kadar yüklenir. Hesap döneminin son ayına ait beratlar, yıllık beyannamenin verileceği ayı takip eden ayın aynı günlerine kadar yüklenir. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 4.3.4)
E-Defterde Noter Onayı Gerekir mi?
Hayır. Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması halinde bu defterlerin açılışında ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter veya ticaret sicili müdürlüğü onayı aranmaz. (TTK m. 64) e-Defterde hesap döneminin ilk ve son ayına ait beratlar açılış ve kapanış onayı yerine geçer. (Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) 4.3.3)
Defterler Ne Kadar Süre Saklanmalıdır?
Vergi Usul Kanununa göre defter ve belgeler, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklanır. (VUK m. 253) Türk Ticaret Kanunu ise ticari defterler, envanterler ve finansal tablolar için on yıllık saklama süresi öngörür. (TTK m. 82) Tacir olan şirketler her iki kanuna da tabi olduğundan, on yıllık süre dikkate alınır.
Defterlerin Zamanında Onaylatılmaması Ne Sonuç Doğurur?
Kanuni sürenin sonundan başlayarak bir ay içinde yaptırılan onay ikinci derece usulsüzlük sayılır; bir ay geçtikten sonra onaylatılan defterler onaylatılmamış kabul edilir ve birinci derece usulsüzlük hükümleri uygulanır. Kayıt düzenine ilişkin hükümlere uyulmaması da birinci derece usulsüzlüktür. (VUK m. 352)
Yasal Dayanak
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 172, 176, 177, 182–188, 219, 220, 221, 253, 256, 352
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 64, 82
- Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1) bölüm 3.2, 4.3, 4.4, RG 13.12.2011, 28141 (son değişiklik RG 31.12.2024, 32769)
Yasal Defter Tutma ve E-Defter hakkında bilgi alın
Formu doldurarak bize ulaşabilirsiniz. Hizmet alanı bu sayfaya göre seçili gelir, isterseniz değiştirebilirsiniz.
